Το καλοκαίρι του 2026, και συγκεκριμένα ο Ιούνιος, έφερε την κεντρική Ευρώπη αντιμέτωπη με τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης. Χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Αυστρία, η Ουγγαρία, η Δανία και το Ηνωμένο Βασίλειο είδαν το θερμόμετρο να ανεβαίνει κόντα (ή και παραπάνω ανάλογα την περιοχή) στους 40°C. Οι θερμοκρασίες αυτές είναι σε πολλές περιοχές οι υψηλότερες που έχουν καταγραφεί ποτέ. Όσο και να γνώριζαν τις επερχόμενες αυξήσεις της θερμοκρασίας, οι χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης δεν ήταν προετοιμασμένες. Πολλοί άνθρωποι έχασαν την ζωή τους, ενώ πολλές υποδομές, όπως δρόμοι, καταστράφηκαν. Πανικός επικράτησε και στα καταστήματα ηλεκτρικών ειδών, όπου οι κάτοικοι ήλπιζαν να βρουν και να αγοράσουν κλιματιστικό.
Για τα ελληνικά δεδομένα μπορεί να ακούγεται περίεργο πως τα σπίτια σε αυτές τις χώρες δεν έχουν κλιματισμό. Κι όμως, το κλιματιστικό, που αποτελεί σχεδόν αναπόσπαστο κομμάτι στα ελληνικά σπίτια, δεν ήταν πάντα απαραίτητο. Ένας από τους πρώτους πολύ ισχυρούς καύσωνες που βίωσαν οι έλληνες ήταν τον Ιούλιο του 1987. Η θερμοκρασία έδειξε 44°C, ενώ η παράταση του καύσωνα σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες ακόμα και κατά τις βραδινές ώρες, οδήγησα 1.300 ανθρώπους στο θάνατο. Και μπορεί σήμερα η ένδειξη 40°C αν είναι συνυφασμένη με τους καλοκαιρινούς μήνες, στην Ελλάδα της δεκαετίας του 80 δεν ήταν. Έχοντας ξεκινήσει ήδη να αυξάνεται η θερμοκρασία τα καλοκαίρια όλο και περισσότερα νοικοκυριά αγόραζαν κλιματιστικά. Και έτσι, μας φαίνεται πλέον το κλιματιστικό σα μια άλλη απαραίτητη ηλεκτρική οικιακή συσκευή.
Είναι το κλιματιστικό η λύση;
Ναι, και όχι. Σε γενικότερο πλαίσιο, τα κλιματιστικά είναι η λύση για την αντιμετώπιση του αποτελέσματος (καύσωνας) δεν είναι η λύση για το πρόβλημα (κλιματική αλλαγή). Ναι, ο σωστός κλιματισμός μπορεί να βοηθήσει στην διατήρηση μιας χαμηλότερης θερμοκρασίας. Ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, όπως οι ηλικιωμένοι, είναι σημαντικό να μπορούν να ρυθμίζουν τη θερμοκρασία του σπιτιού τους. Καλό θα ήταν, όμως, να επιλέγονται σύγχρονοι μέθοδοι κλιματιστικού από συσκευές με μικρότερη δυνατή κατανάλωση ενέργειας (ενεργειακή κλάση Α). Επίσης, πέρα από κλιματιστικά, άλλες λύσεις είναι οι φορητοί ανεμιστήρες καθώς και οι ανεμιστήρες οροφής.
Τα κλιματιστικά είναι, όμως, ένας κρίκος της αλυσίδας του προβλήματος. Κάθε χρήση του κλιματιστικού καταναλώνει μεγάλα ποσά ενέργεια. Περίπου το 20% της ενέργειας που χρησιμοποιεί ένα κτίριο είναι για τον κλιματισμό. Η ενέργεια αυτή παράγεται κυρίως από ορυκτά καύσιμα, οδηγώντας έτσι στην αποβολή μεγάλης ποσότητας διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Αυτό με τη σειρά του οδηγεί στην αύξηση της θερμοκρασίας, στον καύσωνα και στην ανάγκη χρήσης του κλιματιστικού. Το κλιματιστικό φυσικά δεν είναι η μόνη αιτία για την κλιματική κρίση, αλλά ένας ακόμα κρίκος σε αυτό τον φαύλο κύκλο. Όσο περισσότερο χρησιμοποιούμε το κλιματιστικό, σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες, τόσο θερμαίνεται ο πλανήτης.
Μπορεί η παραπάνω σύνδεση των γεγονότων να φαίνεται έμμεση, αλλά υπάρχει και μια άμεση σύνδεση ανάμεσα στη ζέστη και στο κλιματιστικό. Το κλιματιστικό δεν παράγει κρύο αέρα, αλλά οδηγεί τον ζεστό αέρα του εσωτερικού χώρου προς τα έξω μέσω της εξωτερικής μονάδας. Όταν περνάμε δίπλα από ένα κατάστημα που κλιματίζεται και έχει ανοιχτές τις πόρτες -γεγονός που αποτελεί μεγάλο λάθος και αλόγιστη χρήση ενέργειας- συχνά νιώθουμε μια δροσιά. Αντίστοιχα όμως, αν περάσουμε από την εξωτερική μονάδα ενός κλιματιστικού μας χτυπάει ένας ζεστός αέρας. Αυτό είναι ένα απλό παράδειγμα του άμεσου φαύλου κύκλου της χρήσης κλιματιστικών. Η χρήση κλιματιστικών ωθεί τον ζεστό αέρα των σπιτιών προς τα έξω, αυξάνοντας την εξωτερική θερμοκρασία. Σε πυκνοκατοικημένες περιοχές, όπως πολλές Ευρωπαϊκές πόλεις και πρωτεύουσες, η υπερβολική χρήση κλιματιστικού, είναι ένας από τους παράγοντες που οδηγεί στο φαινόμενο της Αστικής Θερμικής Νησίδας (Urban Heat Island Effect). Το φαινόμενο αυτό πρόκειται για την τεχνητή αύξηση της θερμοκρασίας τοπικά σε πόλεις κυρίως λόγω της έλλειψη πράσινου, της πυκνής δόμησης και των δομικών υλικών των πόλεων (άσφαλτος, τσιμέντο) που απορροφούν θερμότητα. Σε έρευνα που έγινε το 2014, έχει καταγραφεί αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1°C την νύχτα, εξαιτίας της χρήσης των κλιματιστικών σε αστικές θερμικές νησίδες. Ψύχοντας δηλαδή μαζικά τα σπίτια μας το βράδυ, αυξάνουμε αμέσως την εξωτερική θερμοκρασία κατά έναν βαθμό. Αυτό, όμως επηρεάζει και την θερμοκρασία της ημέρας, καθώς δεν αποβάλλεται την νύχτα η θερμότητα που έχει συσσωρευτεί στις περιοχές αυτές.
Αντί του κλιματιστικού μπορούμε…
- Η θερμομόνωση των κτιρίων είναι ένας πολύ σημαντικός τρόπος να διατηρείτε χαμηλότερη η θερμοκρασία του σπιτιού.
- Παρόμοια λύση είναι η σωστή σκίαση του σπιτιού. Σημαντικός παράγοντας αύξησης της θερμοκρασίας στο σπίτι είναι ο καλοκαιρινός ήλιος. Έτσι συνιστάται να χρησιμοποιούνται οι τέντες και να κλείνουμε τα παντζούρια σε δωμάτια που τα χτυπάει ο ήλιος.
- Παράλληλα, όμως, είναι απαραίτητο το σπίτι να είναι διαμπερές. Ο φυσικός αερισμός, ιδίως τις πολύ πρωινές και βραδινές ώρες, βοηθάει στην κυκλοφορία του δροσερού αέρα στο σπίτι.
- Τα φυτά μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της θερμοκρασίας του εσωτερικού χώρου, ενώ τα δέντρα και η σκιά τους κάνουν ακόμα πιο αισθητή την διαφορά θερμοκρασίας. Οι πράσινες οροφές υπολογίζεται ότι μπορούν να μειώσουν τη θερμοκρασία του αέρα πάνω από τα κτίρια από 1.5°C ως και 3°C.
- Αποφύγετε τη χρήση του φούρνου και άλλων τις ηλεκτρικών συσκευών που δεν χρειάζεστε. Επίσης, αποφεύγεται συνθετικά υφάσματα καθώς παγιδεύουν τη θερμότητα και δεν είναι δροσερά.
Αλλαγές σε κοινωνικό επίπεδο
Με την αύξηση της θερμοκρασίας και τη δημιουργία όλων και περισσότερων αστικών θερμικών νησίδων είναι πλέον αναγκαία η άρση συλλογικών μέτρων. Σε συλλογικό επίπεδο θα πρέπει να γίνεται η θερμομόνωσης των νέων κτιρίων υποχρεωτική και να δίνονται ενισχυτικά προγράμματα για την κάλυψη με θερμομόνωση παλαιότερων κτιρίων. Ο περιορισμός των οχημάτων στις πυκνοκατοικημένες περιοχές και η προτροπή χρήσης της αστική συγκοινωνίας- η οποία θα πρέπει να εξυπηρετεί τους πολίτες με συχνότερα δρομολόγια- είναι ένα άλλο σημαντικό μέτρο.
Ένα άλλο παράδειγμα συντονισμένης προσπάθειας είναι η δημιουργία σκιάς με τέντες για να δροσίσουν τις γειτονιές. Στην Ισπανία για παράδειγμα, ανάμεσα στα στενά δρομάκια τοποθετούν λευκές ή πολύχρωμες τέντες. Πέρα από την δημιουργία σκιάς, οι τέντες αντανακλούν τον ήλιο και έτσι δεν θερμαίνεται η άσφαλτος και μέρη των κτιρίων.
Τέλος, η αύξηση του αστικού πρασίνου θα καταφέρει να ρίξει την θερμοκρασία, έστω τοπικά, και να αποτελέσει μέρος ξεκούρασης και δροσιάς για τους κατοίκους των πόλεων. Μέσα σε μια μέρα ένα δέντρο δίνει δροσιά και νερό πίσω στην ατμόσφαιρα, μέσω του φαινομένου της αναπνοής από τα φύλλα του, ίση με την χρήση δύο κλιματιστικών αν δούλευαν για 24 ώρες. Παράλληλα, συντριβάνια, μικρές λίμνες και άλλα υδάτινα στοιχεία, μπορούν να δροσίσουν αστικές περιοχές.
Υπάρχουν πολλά που μπορεί να γίνουν για να μη χρειάζεται να εξαρτόμαστε από τα κλιματιστικά. Είτε σε ατομικό, είτε σε συλλογικό επίπεδο, η προσπάθεια να δροσιστούμε το καλοκαίρι θα πρέπει να περιλαμβάνει και πράσινες ιδέες.
Δείτε σχετικά άρθρα στο GReenliving:
- Τα οφέλη του πρασίνου στα έργα και τις κατασκευές των πόλεων
- Κλιματικά καταφύγια στις πόλεις, τα οφέλη για ανθρώπους και περιβάλλον
- Πράσινα κτίρια από τσιμέντο με βρύα
Πηγές:
https://www.unep.org/resources/global–cooling–watch-2025
https://www.unep.org/news-and-stories/story/air-conditioners-fuel-climate-crisis-can-nature-help
https://www.unicef.org/innocenti/cooling-dilemma-amid-climate-change
