Τους τελευταίους μήνες επικρατεί μεγάλη ανησυχία σχετικά με το φαινόμενο του σούπερ El Niño. Τι είναι αυτό το φαινόμενο και με τι σχετίζεται; Πρέπει να ανησυχούμε και πώς θα επηρεάσει την Ελλάδα;
Τι ειναι το Ελ Νίνιο και τι το σούπερ El Nino;
Το Ελ Νίνιο (El Niño) είναι ένα φυσικό φαινόμενο που συμβαίνει κάθε χρόνο συνδυαστικά με το φαινόμενο της Λα Νίνια (La Niña). Πρόκειται για την αύξηση και μείωση της θερμοκρασίας των επιφανειακών υδάτων στον Ειρηνικό Ωκεανό. Συγκεκριμένα, κατά το Ελ Νίνιο υπάρχει άνοδος της θερμοκρασίας του επιφανειακού νερού στον Ειρηνικό ωκεανό. Αυτή η άνοδος επηρεάζει κυρίως τις περιοχές που βρέχονται από τον Ειρηνικό Ωκεανό. Ωστόσο, ακραίες αλλαγές στη θερμοκρασία του νερού κατά τη διάρκει του Ελ Νίνιο μπορούν να επηρεάσουν το κλιμα σε παγκόσμιο επίπεδο με ακραίες ξηρασίες και καταστροφικές πυρκαγιές, ή και πλημμύρες.
Κατά τη διάρκεια του Ελ Νίνιο, στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό τα επιφανειακά νερά ζεσταίνονται κατά +0,5°C ως και +1°C περισσότερο από τον μέσο όρο. Τα πιο βαθιά νερά στον ωκεανό ζεσταίνονται επίσης και δημιουργείται ένα θαλάσσιο ρεύμα από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Το φαινόμενο Ελ Νίνιο χαρακτηρίζεται ως ισχυρό αν οι τιμές του επιφανειακού νερού στον Ειρηνικό είναι 1,5 °C με 2,5 °C πιο υψηλές από το φυσιολογικό, και ως πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο (Mega El Niño) όταν οι τιμές είναι από +3°C ως +3,7°C. Αξιζει να σημειωθεί ότι η αύξηση της θερμοκρασίας πρέπει να παρατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα (όχι απλά για μια μέρα ή εβδομάδα), ώστε να μπορέσει να χαρακτηριστεί το Ελ Νίνιο ισχυρό ή μη εκείνη τη χρονιά. Γι αυτό και φέτος, οι επιστήμονες προειδοποιούν εδώ και μήνες ότι έρχεται ένα ισχυρό Ελ Νίνιο που ακόμα δεν έχει κορυφωθεί. Γιατί όμως κάποιοι λένε ότι είναι οι υψηλότερες θερμοκρασίες του φαινομένου τα τελευταία 1000 χρόνια;
Η αλλαγή της θερμοκρασίας στα νερά του Ειρηνικού ωκεανού (Ελ Νίνιο / Λα Νίνια) συμβαίνει εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Οι πρώτες καταγραφές του φαινομένου ξεκίνησαν μόλις το 1950 και έχουν καταγραφεί ήδη άλλες χρονιές που το Ελ Νίνιο είχε πολύ υψηλές θερμοκρασίες (1982-1983, 2014-2016). Οι επιστήμονες όμως έχουν στοιχεία και θερμοκρασίες του νερού μέσω των κοραλλιών. Συγκεκριμένα μελέτες στα κοράλλια κοντά στα νησιά Γκαλαπάγκος (Galápagos) μπορούν να δείξουν τις θερμοκρασίες του θαλασσινού νερού στην περιοχή τα τελευταία 1000 χρονια. Για το 2026 η θερμοκρασία στα νερά του Ειρηνικού προβλέπεται να είναι +2.8°C ως +3.7°C υψηλότερη από τον μέσο όρο. Ένα τέτοιο επεισόδιο υψηλών θερμοκρασιών δεν έχει βρεθεί στις καταγραφές των κοραλλιών. Έτσι, αυτές θα είναι οι υψηλότερες θερμοκρασίες του φαινομένου τα τελευταία τουλάχιστον 1000 χρόνια.
Ποιές είναι οι επιπτώσεις ενός ισχυρού Ελ Νίνιο;
Το Ελ Νίνιο μπορεί να επηρεάσει σημαντικά και τις ατμοσφαιρικές θερμοκρασίες και το κλιμα. Οι αέριες μάζες επηρεάζονται προκαλόντας ακραίες καταιγίδες (στον κεντρικό Ειρηνικό), αλλά και ξηρασίες (στην Ινδονησία). Έτσι περιοχές της Νότιας Αμερικής, όπως το Περού, το Εκουαδόρ, και οι νότιες πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών, επηρεάζονται από ακραίες βροχοπτώσεις και πλημμύρες. Ενώ, περιοχές από την άλλη μέρια του Ειρηνικού, η Ινδονησία, η Αυστραλία και η Νότια Αφρική, αντιμετωπίζουν αυξημένες θερμοκρασίες και ξηρασία.
Ένα έντονο λοιπόν Ελ Νίνιο επηρεάζει το κλίμα, βάζοντας σε κίνδυνο πολλούς ανθρώπους, και τις παγκόσμιες αγορές. Το 1982-1983 το Ελ Νίνο οδήγησε σε πλημμύρες στην Κένυα και το Περού και ξηρασία στην Ινδονησία και τη Βραζιλία, ζημιώνοντας την παγκόσμια οικονομία κατά 4 τρισεκατομμύρια. Το 1997-1998 υπήρχαν πολλά ακραία καιρικά φαινόμενα σκοτώνοντας 23 χιλιάδες ανθρώπους.
Υπάρχουν όμως και άλλοι παράγοντες που επηρεάζονται από το Ελ Νίνιο, καθώς τοπικές αλλαγές στο κλίμα, μπορεί να φέρουν παγκόσμιες επιπτώσεις. Οι ασυνήθιστες και ακραίες κλιματικές συνθήκες μπορεί να επηρεάσουν την ενεργειακή κατανάλωση, αλλά και την αγροτική παραγωγή. Ήδη στις αρχές του Σεπτεμβρίου 2026, διέρχονται όλο και λιγότερα πλοία από τη διώρυγα του Παναμά. Η διώρυγα του Παναμά ενώνει τον Ειρηνικό με τον Ατλαντικό ωκεανό και εξυπηρετεί το 6% των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών εμπορευμάτων και τροφίμων. Λόγω παρατεταμένης ξηρασίας, οι αρχές αφήνουν τη διέλευση μόνο 32 πλοίων, αντί για 40 υπό φυσιολογικές συνθήκες. Αντίστοιχα, ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας προειδοποιεί ότι το Ελ Νίνιο θα προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στην παγκόσμια αγροδιατροφική αλυσίδα, και αυξήσεις στις τιμές βασικών αγαθών.
Τι προβλέπεται για την Ελλάδα τον χειμώνα του 2026;
Η Ελλάδα δεν επηρεάζεται άμεσα από τον Ειρηνικό ωκεανό, έτσι ένα έντονο Ελ Νίνιο δεν σημαίνει αυτόματα ένας ηπιότερους ή εντονότερους χειμώνας. Όμως, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, ένα ισχυρό Ελ Νίνιο προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις στο κλίμα, στην γεωργία και την οικονομία. Συγκεκριμένα, ο καιρός στην Ελλάδα εξαρτάται από δύο παράγοντες: πως θα αντιδράσουν οι αέριες μάζες στον Βόρειο Ατλαντικό, και τον πολικό στρόβιλο.
Αρχικά, πρέπει να σημειωθει ότι όσο κορυφώνεται το Ελ Νίνιο, τόσο πιο σίγουρες θα είναι οι προβλέψεις για το πως θα επηρεάσει την Ελλάδα. Έτσι, κυρίως τον Νοέμβριο θα μπορούμε να έχουμε πιο ακριβές προβλέψεις. Ο πρώτος παράγοντας, που είναι και πιο καθοριστικός, είναι οι ατμοσφαιρικές πιέσεις που θα επικρατήσουν στον Βόρειο Ατλαντικό. Αναλόγα με αυτές τις πιέσεις θα περάσουν ή όχι ψυχρές αέριες μάζες προς την Ελλάδα. Ο πολικός στρόβιλος, μια συγκέντρωση ανέμων γύρω από την Αρκτική, ελέγχει το πόσο κρύο συγκεντρώνεται βορειότερα. Αν ο πολικός στρόβιλος εξασθενίσει λόγω του Ελ Νίνιο, τότε ίσως πολύ ψυχρός αέρας να μετακινηθεί νοτιότερα. Ακόμα δεν είναι σίγουρο προς το που ακριβώς θα πάει, ή πόσο νοτιότερα θα κινηθεί.
‘Ετσι, προς στιγμήν δεν είναι βέβαιο πως θα επηρεαστεί η Ελλάδα από το ισχυρό Ελ Νίνιο φέτος τον χειμώνα. Ενδεικτικά η ακόλουθη εικόνα, που προέρχεται από την επίσημη σελίδα ενημέρωσης του μετεωρολόγου Σάκη Αρναούτογλου, εξηγεί τις προβλέψεις του Αυγούστου για τον χειμώνα 2026-2027.
Κλιματική αλλαγή και Ελ Νίνιο
Το φαινόμενο Ελ Νίνιο είναι ένα φυσικό φαινόμενο, και δεν αποτελεί αποτέλεσμα ή αιτία της κλιματικής αλλαγής. Το Ελ Νίνιο επηρεάζει τη θερμοκρασία στα νερά του Ειρηνικού, και στη συνέχεια την ατμοσφαιρική κυκλοφορία, τις βροχές και ξηρασίες σε διάφορες περιοχές. Τι γίνεται όμως όταν προσθέτουμε ζεστό νερό σε ένα όλο και θερμαινόμενο πλανήτη;
Η κλιματική αλλαγή, λόγω ανθρωπογενούς επέμβασης, οδηγεί ήδη στην θέρμανση του πλανήτη. Η παρουσία ένας ισχυρού Ελ Νίνιο προσθέτει επιπλέον θερμότητα. Αυτό οδηγεί σε πολλούς επιστήμονες να πιστεύον πως φυσικά φαινόμενα, όπως το Ελ Νίνιο, γίνονται όλο και πιο απρόβλεπτα. Όταν οι εξωτερικοί παράγοντες ενός πειράματος αλλάζουν, είναι πιθανόν να αλλάξουν και τα αποτελέσματα του πειράματος. Έτσι, σε ένα αρκετά επιβαρυμένο περιβάλλον, με πληγείσες περιοχές από πλημμύρες και ξηρασία, και εύθραυστη αγροτική παραγωγή, ένα ισχυρό Ελ Νίνιο οδηγεί σε πιο απρόβλεπτα αποτελέσματα. Ακόμα και αν οι καταστροφές λόγω του φυσικού φαινομένου είναι μεγαλύτερες, ανεξάρτητα της υπερθέρμανσης του πλανήτη μας, το αντέχουν αυτό τα ήδη επιβαρυμένα οικοσυστήματά μας, η αγροτική παραγωγή και η οικονομία μας;
Συμπερασματικά, πρέπει να καταλάβουμε ότι το Ελ Νίνιο είναι ένας φυσικός μηχανισμός της κυκλοφορίας των υδάτων και του αέρα στον πλανήτη μας. Δεν θα πρέπει να επικρατεί πανικός, αλλά ουσιαστική ενημέρωση, έγκαιρη πρόγνωση, λήψη αποφάσεων και μέτρων προστασίας. Παράλληλα, το Ελ Νίνιο, αν και δεν επηρεάζει και δεν επηρεάζεται άμεσα από την κλιματική αλλαγή, μπορεί να γίνει πιο απρόβλεπτο. Αντί να επικρατεί πανικός όταν ακούμε «σούπερ Ελ Νίνιο» πρέπει να μας θυμίζει πόσο επιτακτική είναι η ανάγκη για την άμεση προστασία του πλανήτη μας.
Πηγές:
https://www.wired.com/story/super-el-nino-climate-change-connections/
