Οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες και οι παρατεταμένοι καύσωνες δεν αποτελούν πλέον σπάνια γεγονότα που συμβαίνουν κάπου μακριά. Επηρεάζουν σπίτια, επιχειρήσεις, καλλιέργειες και ολόκληρες περιοχές, αφήνοντας πίσω τους ζημιές που συχνά απαιτούν χρόνια για να αποκατασταθούν.

Μετά από ακόμη ένα καλοκαίρι ακραίων θερμοκρασιών και πυρκαγιών, η Ευρωπαϊκή Ένωση στρέφεται τώρα σε ένα ζήτημα που μέχρι πρόσφατα παρέμενε στο περιθώριο της συζήτησης: ποιος θα καλύπτει το οικονομικό κόστος των φυσικών καταστροφών;

Η απάντηση φαίνεται να οδηγεί σε έναν όρο που θα ακούμε όλο και συχνότερα: κλιματική ασφάλιση.

Τι είναι η κλιματική ασφάλιση;

Η κλιματική ασφάλιση δεν είναι απαραίτητα ένα εντελώς νέο ασφαλιστικό προϊόν. Είναι ένας γενικότερος όρος που περιγράφει την οικονομική προστασία απέναντι σε ζημιές που συνδέονται με φυσικούς και κλιματικούς κινδύνους.

Ανάλογα με το συμβόλαιο, μπορεί να καλύπτει:

• πλημμύρες,
• δασικές πυρκαγιές,
• έντονες καταιγίδες,
• χαλάζι,
• ξηρασία,
• κατολισθήσεις,
• ζημιές σε κατοικίες ή επιχειρήσεις,
• απώλειες στη γεωργική παραγωγή.

Ορισμένες ασφαλίσεις καλύπτουν και σεισμούς. Παρότι ο σεισμός δεν σχετίζεται με την κλιματική αλλαγή, συνήθως εντάσσεται στην ευρύτερη κατηγορία των φυσικών καταστροφών.

Στόχος είναι ένα νοικοκυριό ή μια επιχείρηση να μπορεί να ανακάμψει γρηγορότερα, χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από την κρατική βοήθεια μετά από μια καταστροφή.

Γιατί ανοίγει τώρα αυτή η συζήτηση;

Η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος στον κόσμο. Η άνοδος της θερμοκρασίας αυξάνει την πιθανότητα και την ένταση πολλών ακραίων φαινομένων, όπως οι καύσωνες, οι ξηρασίες, οι πυρκαγιές και οι έντονες βροχοπτώσεις.

Ταυτόχρονα, ένα μεγάλο μέρος των οικονομικών ζημιών παραμένει ανασφάλιστο.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων, μόλις το 17% των πολιτών που συμμετείχαν σε σχετική ευρωπαϊκή έρευνα δήλωσε ότι διαθέτει κάλυψη για ζημιές περιουσίας από φυσικές καταστροφές.

Αυτό δημιουργεί το λεγόμενο κενό ασφαλιστικής προστασίας: τη διαφορά ανάμεσα στις συνολικές ζημιές μιας καταστροφής και στο ποσό που καλύπτεται τελικά από τις ασφαλιστικές αποζημιώσεις.

Όσο μεγαλώνουν οι ζημιές, τόσο μεγαλύτερη γίνεται και η πίεση στους πολίτες και στους κρατικούς προϋπολογισμούς.

Η νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία

Η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει τη δημιουργία μιας συμμαχίας για την κλιματική ασφάλιση, στην οποία αναμένεται να συμμετέχουν ασφαλιστικές εταιρείες, επενδυτές, δημόσιες αρχές και ειδικοί στην αξιολόγηση κινδύνων.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο κλιματικής ανθεκτικότητας. Στα σχέδια περιλαμβάνονται επίσης η υποστήριξη ευάλωτων περιοχών, ένα ευρωπαϊκό σχέδιο αντιμετώπισης των καυσώνων και η ενίσχυση των δυνατοτήτων πυρόσβεσης.

Η λογική είναι απλή: η Ευρώπη δεν μπορεί να περιμένει κάθε φορά την επόμενη καταστροφή και μετά να αναζητά χρήματα για την αποκατάσταση. Χρειάζεται ένα σύστημα προετοιμασίας, πρόληψης και οικονομικής προστασίας.

Ωστόσο, η νέα πρωτοβουλία βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της διαμόρφωσης. Αυτό σημαίνει ότι δεν δημιουργείται σήμερα ένα κοινό ασφαλιστήριο για όλους τους Ευρωπαίους, ούτε ανακοινώθηκε ότι η ασφάλιση κατοικίας γίνεται αυτόματα υποχρεωτική.

Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;

8

Για την Ελλάδα, η συζήτηση έχει ιδιαίτερη σημασία.

Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει μεγάλες πυρκαγιές, πλημμύρες, παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας και ακραίες θερμοκρασίες. Πολλές κατοικίες και μικρές επιχειρήσεις παραμένουν χωρίς επαρκή ασφαλιστική κάλυψη, ενώ μετά από μια καταστροφή το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στους ίδιους τους πολίτες και στην κρατική αρωγή.

Στη χώρα μας υπάρχει ήδη μείωση του ΕΝΦΙΑ για κατοικίες που είναι ασφαλισμένες έναντι φυσικών καταστροφών, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Η σχετική διαδικασία πραγματοποιείται μέσω της ΑΑΔΕ.

Το κίνητρο αυτό δείχνει τη σταδιακή μετατόπιση προς ένα μοντέλο στο οποίο η ιδιωτική ασφάλιση θα συμπληρώνει την κρατική προστασία.

Δεν σημαίνει, όμως, ότι η Πολιτεία μπορεί να αποσυρθεί από την ευθύνη της. Η πρόληψη των πυρκαγιών, τα αντιπλημμυρικά έργα, η σωστή πολεοδομία και η προστασία των οικοσυστημάτων παραμένουν δημόσια υποχρέωση.

Θα μπορούν όλοι να πληρώνουν μια τέτοια ασφάλιση;

Εδώ βρίσκεται ένα από τα δυσκολότερα σημεία της συζήτησης.

Όσο αυξάνεται ο κίνδυνος μιας περιοχής, τόσο πιθανότερο είναι να αυξηθεί και το κόστος της ασφάλισης. Ένα σπίτι κοντά σε δάσος, σε πλημμυρική ζώνη ή σε περιοχή που έχει πληγεί επανειλημμένα μπορεί να αντιμετωπίσει υψηλότερο ασφάλιστρο ή περισσότερους περιορισμούς στην κάλυψη.

Έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο: οι άνθρωποι που χρειάζονται περισσότερο την προστασία μπορεί να είναι εκείνοι που δυσκολεύονται περισσότερο να την αποκτήσουν.

Το πρόβλημα είναι ακόμη μεγαλύτερο για τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα, τα οποία συχνά ζουν σε κατοικίες περισσότερο εκτεθειμένες στους φυσικούς κινδύνους.

Γι’ αυτό η κλιματική ασφάλιση δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στην ατομική ευθύνη. Θα χρειαστούν:

• προσιτά ασφαλιστικά προγράμματα,
• κρατικά κίνητρα ή επιδοτήσεις για ευάλωτα νοικοκυριά,
• συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα,
• σαφείς και κατανοητοί όροι στα συμβόλαια,
• επενδύσεις στην πρόληψη και στην ανθεκτικότητα των κτιρίων.

Τι πρέπει να εξετάζουμε σε ένα ασφαλιστήριο;

Πριν επιλέξουμε ένα ασφαλιστήριο κατοικίας, χρειάζεται να ελέγξουμε προσεκτικά:

Ποια φαινόμενα καλύπτονται;
Η πυρκαγιά, η πλημμύρα, η καταιγίδα και ο σεισμός μπορεί να αποτελούν διαφορετικές καλύψεις.

Υπάρχουν εξαιρέσεις;
Ορισμένες ζημιές μπορεί να μην αποζημιώνονται εάν το κτίριο δεν έχει συντηρηθεί επαρκώς ή βρίσκεται σε περιοχή με συγκεκριμένα πολεοδομικά προβλήματα.

Ποια είναι η ασφαλισμένη αξία;
Άλλο η εμπορική αξία ενός ακινήτου και άλλο το κόστος που απαιτείται για την ανακατασκευή του.

Καλύπτεται μόνο το κτίριο ή και η οικοσκευή;
Ένα συμβόλαιο μπορεί να καλύπτει τους τοίχους και τις εγκαταστάσεις, αλλά όχι τα έπιπλα και τις ηλεκτρικές συσκευές.

Ποιο ποσό επιβαρύνει τον ασφαλισμένο;
Η λεγόμενη απαλλαγή είναι το μέρος της ζημιάς που καλούμαστε να πληρώσουμε εμείς πριν ενεργοποιηθεί η αποζημίωση.

Πώς αποδεικνύεται η ζημιά;
Φωτογραφίες, αποδείξεις, έγγραφα και καταγραφή των αντικειμένων του σπιτιού μπορούν να αποδειχθούν ιδιαίτερα χρήσιμα.

Η ασφάλιση δεν αντικαθιστά την πρόληψη

Η κλιματική ασφάλιση μπορεί να βοηθήσει μια οικογένεια ή μια επιχείρηση να σταθεί ξανά στα πόδια της. Δεν μπορεί, όμως, να αποτρέψει μια πλημμύρα, να προστατεύσει ένα δάσος ή να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Δεν αποτελεί λύση στην κλιματική κρίση, αλλά ένα δίχτυ οικονομικής προστασίας απέναντι στις συνέπειές της.

Χωρίς αντιπλημμυρικά έργα, σωστή διαχείριση των δασών, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, ανθεκτικά κτίρια και περιορισμό της δόμησης σε περιοχές υψηλού κινδύνου, ακόμη και το καλύτερο ασφαλιστικό σύστημα θα παραμένει ανεπαρκές.

Η πραγματική προστασία ξεκινά πριν από την καταστροφή.

Μια νέα πραγματικότητα για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά

Μέχρι σήμερα, πολλοί θεωρούσαμε ότι μετά από μια μεγάλη φυσική καταστροφή το κράτος θα αναλάμβανε το μεγαλύτερο μέρος της αποκατάστασης. Καθώς όμως τα ακραία φαινόμενα γίνονται συχνότερα και ακριβότερα, αυτό το μοντέλο γίνεται ολοένα δυσκολότερο να διατηρηθεί.

Η κλιματική ασφάλιση πιθανότατα θα αποτελέσει σημαντικό μέρος της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο εάν θα ασφαλίσουμε τα σπίτια μας, αλλά εάν η προστασία αυτή θα είναι δίκαιη, προσιτή και διαθέσιμη σε όλους.

Γιατί η ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή δεν πρέπει να εξελιχθεί σε προνόμιο όσων έχουν την οικονομική δυνατότητα να την αγοράσουν.

Πηγές

• European Commission – State of the Union 2026
• EIOPA – Climate insurance protection gaps
• European Commission – Mobilising climate resilience financing
• Gov.gr – Μείωση ΕΝΦΙΑ ασφαλισμένων κατοικιών

Σας άρεσε το άρθρο; Μοιραστείτε το!