Δεν είναι μυστικό ότι η περιβαλλοντική κρίση σήμερα δεν υπάρχει εν κενώ. Ήδη από την δεκαετία του 70’ τα αμερικάνικα κινήματα των κοινωνικών δικαιωμάτων συνδέθηκαν με περιβαλλοντικές ανησυχίες και οδήγησαν σε αυτό που αργότερα ο Bookchin εμπνεύστηκε ως κοινωνική οικολογία. Σύμφωνα με την τάση αυτή οι σχέσεις του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον, και ιδίως οι συσσωρευτικές και συνεχώς αναπτυξιακές βλέψεις του, βρίσκονται στο κέντρο της περιβαλλοντικής καταστροφής. Εμπνευσμένος από αναρχικές και σοσιαλιστικές ιδέες, ο Bookchin έστρεψε το ενδιαφέρον του στους τρόπους που τα συστήματα καλλιεργούν ανταγωνιστικές αντί για συμβιωτικές σχέσεις με το φυσικό περιβάλλον, μια σχέση που σήμερα αναγνωρίζουμε αδιαμφισβήτητα ως μη βιώσιμη. Την κοινωνική οικολογία εμπλουτίζουν τα ρεύματα της πολιτικής οικολογίας, με ακόμη περισσότερη έμφαση στα πολιτικά και οικονομικά συστήματα. Η γραμμή αυτή σκέψης γεννήθηκε στις ίδιες δεκαετίες του ‘70 και ‘80 με αφορμή την υποβάθμιση του περιβάλλοντος ιδιαίτερα στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Η καταστροφή του υπεδάφους λόγω βλαβερών πρακτικών γεωτρήσεων φερ ειπείν, ενώ αναλύονταν από την κοινωνική οικολογία ως μια προβληματική σχέση ανθρώπου περιβάλλοντος, τοποθετήθηκαν από την πολιτική οικολογία στο πλαίσιο του ευρύτερου πολιτικού καπιταλιστικού οικονομικού συστήματος εκμετάλλευσης του αναπτυσσόμενου κόσμου.
Τα δύο ρεύματα συγκρούονται και συμπληρώνονται σε διάφορα σημεία, συγκλίνουν όμως σε ένα θεμελιακό: η οικολογία είναι ένα ριζικά κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα, και ώς τέτοιο οφείλει να αντιμετωπίζεται.
Όπως δηλώνει και ο ακτιβιστής Τσίκο Μέντες, οικολογία χωρίς ταξική πάλη είναι απλά κηπουρική.
Είναι ήδη γνωστό ότι η οικολογική καταστροφή επηρεάζει δυσανάλογα τις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες- γυναίκες, ΛΟΑΤΚΙΑ+, μετανάστες/ πρόσφυγες, παγκόσμιο νότο, φυλετικές μειονότητες. Ωστόσο, αυτό που αναδεικνύεται όλο και περισσότερο είναι ότι το ίδιο αποτέλεσμα μπορούν να έχουν και οι περιβαλλοντικές πολιτικές. Το Ευρωπαϊκό Green Deal (EDG) έχει ήδη δεχτεί κριτικές για τα οριζόντια προτεινόμενα μέτρα που δεν λαμβάνουν υπόψη ταξικές διαφοροποιήσεις εντός αλλά και εκτός των Ευρωπαϊκών χωρών. Παραδείγματος χάριν η μετάβαση από το διοξείδιο σε νέα καύσιμα, με την μορφή φορολόγησης (carbon tax) κρατικά επηρεάζει τις κοινωνικές ομάδες δυσανάλογα, όπως συμβαίνει και με τις πιο mainstream οικολογικές τάσεις για zero waste διατροφή, οικολογικά προϊόντα ομορφιάς, οικολογικά ρούχα κ.ο.κ.
Παράλληλα η μετάβαση σε νέα καύσιμα (λίθιο, νικέλιο, κοβάλτιο) έχει ακόμη μεγαλύτερες προεκτάσεις σε επίπεδο διακρατικών δυναμικών, όπως για παράδειγμα σε πολυάριθμα αφρικανικά κράτη πλούσια σε ορυκτά καύσιμα ή σε άλλα οι οικονομίες των οποίων έχουν βασιστεί στην οικονομία του πετρελαίου.
Σύμφωνα με το άρθρο της Zainab Usban, η ζήτηση για νέα καύσιμα μπορεί να έχει απροσδόκητα αποτελέσματα στα κοινωνικά, οικονομικά συστήματα αλλά και στα οικοσυστήματα αφρικανικών χωρών που θα βρεθούν στο κέντρο της κάλυψης αυτής της ζήτησης.
Στο πλαίσιο αυτό είναι πολύ σημαντικό τα προτεινόμενα οικολογικά μέτρα να λαμβάνουν υπόψη αυτά τα πιθανά αποτελέσματα σε τοπική και παγκόσμια κλίμακα. Για παράδειγμα, η μετάβαση στην Δύση σε πιο οικολογικά αυτοκίνητα έχει ήδη δημιουργήσει μια βαθιά προβληματική τάση εξαγωγής παλαιών αυτοκινήτων σε αφρικανικές χώρες, γεγονός που αναδεικνύει το ripple effect ζητημάτων που γεννιούνται από μια μη κοινωνική και πολιτική προσέγγιση της οικολογικής μετάβασης. Παράλληλα ενώ χώρες όπως η Σουηδία θεωρούνται πρωτεργάτες μιας οικολογικής μετάβασης, εταιρείες όπως τα ΙΚΕΑ έχουν επανειλημμένα εμπλακεί σε σκάνδαλα παράνομης ξυλείας, υπογραμμίζοντας το πώς οι φαινομενικά καλές πολιτικές μιας χώρας αποτελούν μια φενάκη αν αποκοπούν από το ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο και την θέση της σε αυτό.
Στην προσπάθεια της Δύσης και της ΕΕ να μεταβεί σε ένα πιο βιώσιμο μέλλον είναι σημαντικό οι ταξικές και διακρατικές διαφορές όχι μόνο να λαμβάνονται υπόψιν, αλλά να είναι κεντρικός άξονας αυτής της προσπάθειας. Η οικολογική μετάβαση οφείλει να έχει την μορφή κοινωνικής δικαιοσύνης, ώστε να μην οδηγήσει σε ένα μέλλον όπου η πτώχευση της πλειοψηφίας θα επιτρέπει την πράσινη επιβίωση μιας μικρής προνομιούχας ελίτ. Τα ευρωπαϊκή κράτη οφείλουν να προτείνουν ένα Green Deal που θα προσμετρά τις ταξικές ανισότητες, αλλά και την παρακαταθήκη των αποικιακών σχέσεων στην νέα οικολογική μετάβαση. Οτιδήποτε λιγότερο θα είναι καταδικασμένο να αναπαράγει έναν προνομιακό πράσινο καπιταλισμό των ολίγων.
Αναφορές:
https://www.earthsight.org.uk/news/blog-ikea-response-illegal-timber-scandal-is-a-sham-heres-why
https://www.bbc.com/news/science-environment-54665545
https://carnegieendowment.org/2021/10/18/what-does-european-green-deal-mean-for-africa-pub-85570
https://www.cairn.info/revue-natures-sciences-societes-2015-2-page-157.htm?contenu=bibliographie
https://www.onlinemswprograms.com/social-work/what-is-social-ecology/
Σας άρεσε το άρθρο; Μοιραστείτε το!
