Κάθε Χριστούγεννα εκατομμύρια άνθρωποι ανά τον κόσμο στολίζουν το χριστουγεννιάτικο δέντρο με λαμπάκια, στολίδια, και κάθε λογής διακοσμητικά. Πόσο οικολογική είναι αυτή η απόφαση, είτε το δέντρο είναι ‘’ψεύτικο’’ ή ‘’αληθινό’’;
Το έθιμο
Πιστεύεται ότι το έθιμο ξεκίνησε πιθανώς από τη Συρία, το 512 μ.Χ., όταν ο Αναστάσιος Α΄ έχτισε ένα ναό με δύο ορειχάλκινα δέντρα. Κάποιοι άλλοι ιστορικοί θεωρούν πως το πρώτο δέντρο που διακομίστηκε για τον εορτασμό των Χριστουγέννων ήταν στη Γερμανία το 1539. Τα στολίδια μάλιστα ήταν πρακτικά είδη όπως σνακ, ρούχα και γλυκά. Αλλά και κατά τους Βυζαντινούς χρόνους, στόλιζαν ένα δέντρο της αυλής αφήνοντας δώρα για τους φτωχούς περαστικούς. Στην Μικρά Ασία και στα ελληνικά νησιά συνήθιζαν να στολίζουν καραβάκια. Στην Ελλάδα, καθιερώθηκε το έθιμο στολισμού του χριστουγεννιάτικου δέντρου με στολίδια το 1833, όταν ο Βασιλιάς Όθωνας διακόσμησε για πρώτη φορά τα ανάκτορά του.
Πλέον το χριστουγεννιάτικο δέντρο κοσμεί τα σπίτια, τα γραφεία, τις πλατείες, τα εμπορικά κέντρα σε όλο το κόσμο – ακόμα και σε μη χριστιανικές χώρες. Η εμπορευματοποίηση του εθίμου φτάνει μάλιστα και σε σημεία υπερβολής, με πανύψηλα δέντρα φωταγωγημένα σε πλατείες, ή και με πανάκριβα στολίδια αξίας εκατομμυρίων δολαρίων!
Το έλατο
Το χριστουγεννιάτικο δέντρο έχει καθιερωθεί να είναι είτε αληθινό έλατο είτε απομίμησή του. Το έλατο (Abies) φθάνει σε ύψος από 10 ως και 80 μέτρα και είναι κωνοφόρο δέντρο, με ξυλώδη κορμό, μυτερά φύλλα και κυλινδρικούς κώνους. Τα έλατα βρίσκονται στην Ευρώπη, την Βόρεια Αφρική, την Ασία και την Βόρειας και Κεντρική Αμερικής, ενώ υπάρχει ποικιλία ειδών. Στην Ελλάδα το έλατα βρίσκεται κυρίως σε ορεινές περιοχές, ενώ υπάρχει και ενδημικό είδος (Abies cephalonica) που βρίσκεται μόνο στην Κεφαλονιά και πουθενά αλλού στον κόσμο. Η διάρκεια ζωής της ελάτης είναι απο 300 ως 500 έτη, ενώ είναι αναπαραγωγικά ώριμο σε ηλικία 20-50 έτη.
Τα περισσότερα κωνοφόρα δέντρα είναι αειθαλή, διατηρούν δηλαδή τα φύλλα τους και το χειμώνα και το καλοκαίρι. Τα κωνοφόρα δέντρα εμφανίστηκαν πριν από περίπου 300 εκατομμύρια χρόνια, πριν ακόμα και από την εμφάνιση των δεινοσαύρων, στο τέλος της Λιθανθρακοφόρου περιόδου. Τα περισσότερο κοιτάσματα λιθάνθρακα προέρχονται από την ενανθράκωση φυτών. Συνεπώς, θα μπορούσαμε να πούμε με μια δόση υπερβολής ότι ακόμα και τα πλαστικά χριστουγεννιάτικα δέντρα προέρχονται από κωνοφόρα δέντρα που έζησαν εκατομμύρια χρόνια πριν, συμπιέστηκαν μέσα στη Γη, έγιναν λιθάνθρακας ο οποίος στη συνέχεια εξορίσθηκε και παράχθηκε το πλαστικό. Το πλαστικό αυτό όμως δεν θα χρησιμοποιηθεί ξανά και δεν θα μπορέσει να το απορροφήσει το περιβάλλον. Ο κύκλος λοιπόν σταματάει στο πλαστικό δέντρο, την ίσως λιγότερη οικολογική εκδοχή του εθίμου.
Είναι πιο οικολογικό το αληθινό ή το ψεύτικο χριστουγεννιάτικο δέντρο;
‘’Τα ψεύτικα δέντρα μπορούν να κρατήσουν για χρόνια και άρα είναι λιγότερο επιβλαβή για το περιβάλλον, από το να κόβονται έλατα του δάσους κάθε χρόνο.’’ Αυτή είναι μια αρκετά λανθασμένη παραδοχή. Αν και ακούγεται οξύμωρο, τα φυσικά χριστουγεννιάτικα δέντρα είναι η πιο οικολογική λύση. Οι λόγοι είναι οι εξής:
-Τα ψεύτικα δέντρα αποτελούνται από πλαστικό και μέταλλο σε μορφές που δεν μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν ή να ανακυκλωθούν.
-Το πλαστικό από τα χριστουγεννιάτικο δέντρο (χωρίς τα δεκάδες πλαστικά στολίδια που ίσως να έχει) θα βρίσκεται για χιλιάδες χρόνια στους ωκεανούς και τις χωματερές, μολύνοντας το περιβάλλον και θέτοντας σε κίνδυνο τα οικοσυστήματα και κυρίως τα ζώα.
-Τα περισσότερα πλαστικά δέντρα παράγονται σε χώρες όπως η Κίνα, και για την μεταφορά τους απελευθερώνονται μεγάλες ποσότητές διοξειδίου του άνθρακα (high carbon footprint).
-Τα φυσικά δέντρα που πωλούνται κατά τα Χριστούγεννα είναι καλλιεργήσιμα έλατα που αναπτύσσονται και κόβονται με άδεια από το Δασαρχείο. Έτσι λοιπόν, ο πληθυσμός είναι ελεγχόμενος και δεν καταστρέφονται δασικές περιοχές, καθώς στη θέση τους φυτεύονται νέα μικρότερα έλατα.
-Τα φυσικά έλατα είναι 100% άμεσα βιοδιασπώμενα μιας και είναι γνήσιο φυσικό προϊόν. Μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε σαν καύσιμη ύλη ή και σαν λίπασμα, ή και να το φυτεύσουμε!
-Τα δενδρύλλια αναπτύσσονται για αρκετά χρόνια (περίπου 7) και συνεισφέρουν στο οικοσύστημα της περιοχής με τα άνθη τους και τα θρεπτικά συστατικά τους στο έδαφος. Κατά τη διάρκεια της ζωής τους, απορροφούν και μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα καθαρίζοντας την ατμόσφαιρα και συμβάλλοντας θετικά στην κλιματική αλλαγή.
Μια καινοτόμα οικολογική πρόταση
Όπως είναι γνωστό τα φυτά απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα και προσφέρουν οξυγόνο στην ατμόσφαιρα. Αποτελούν τους πνεύμονες της Γης και είναι σημαντική η διατήρησή των δασών. Έτσι, το να κόβουμε δέντρα και να τα στολίζουμε μέσα στο σπίτι μας την διάρκεια των Χριστουγέννων, και ας είναι η πιο η οικολογική λύση, δεν προτιμάται από πολλούς.
Επίσης, έχει προταθεί ότι τα νεότερα δέντρα αποθηκεύουν λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα από ότι τα γηραιότερα δέντρα. Το ποσοστό του ήλιου που περνάει ανάμεσα από το φύλλωμα των δέντρων επηρεάζει και το χώμα, το έδαφος και τα ζώα της περιοχής. Έτσι το να φυτεύομε δενδρύλλια τακτικά δεν έχει το ίδιο οικολογικό αντίκτυπο από ένα δάσος με ώριμα δέντρα που έχουν αποθηκεύσει ανά τα χρόνια πολύ μεγάλες ποσότητες διοξείδιο του άνθρακα.
Τη λύση σε αυτό το εμπόδιο έχει βρει μια πρωτοβουλία πολλών καλλιεργητών Χριστουγεννιάτικων δέντρων του εξωτερικού.
‘’ Ενοικίαση Χριστουγεννιάτικων δέντρων ’’!
Το έλατο έρχεται σε μια γλάστρα και μετά τα Χριστούγεννα επιστρέφεται και φυτεύεται πάλι. Υπάρχει επίσης και η δυνατότητα ενοικίασης του ίδιου δέντρου τα επόμενα Χριστούγεννα. Οι μόνοι περιορισμοί είναι πως το δέντρο πρέπει να φροντίζεται, να ποτίζεται, να μην φυλάσσεται σε πολύ ζεστό περιβάλλον και να μην χρησιμοποιούνται τοξικά μέσα στολισμού (γκλίτερ, αφροί ψεύτικου χιονιού, κλπ). Όταν τα έλατα φτάσουν πάνω από κάποιο ύψος, όπως τα 2 μέτρα, και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν άλλο, σε κάποιες περιπτώσεις, οι καλλιεργητές τα αποσύρουν και τα φυτεύουν μόνιμα στη φύση. Έτσι, δίνεται η ευκαιρία στα Χριστουγεννιάτικα δέντρα να μπορέσουν να αναπαραχθούν και να δημιουργήσουν μια δασική περιοχή, και κατ’ επέκταση να αποθηκεύσουν ακόμα πιο πολύ διοξείδιο του άνθρακα και να παράγουν πιο πολύ οξυγόνο καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Αυτή η καινοτομία αποτελεί την πλέον οικολογική επιλογή για το έθιμο του Χριστουγεννιάτικου δέντρου. Αν και θα διακοσμεί τον χώρο μας για μόλις ένα μήνα, γεμίζοντάς μας χαρά και ζεσταίνοντας το σπίτι μας, αξίζει να αναλογιστούμε την πιο οικολογική επιλογή τόσο για το δέντρο, όσο και για τα στολίδια.
Δείτε εδώ οικολογικές εναλλακτικές για το Χριστουγεννιάτικο μας δέντρο.
Αν θέλετε ιδέες για χριστουγεννιάτικες οικολογικές κατασκευές δείτε εδώ.
Πηγές:
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BB%CE%AC%CF%84%CE%B7
https://www.proionta-tis-fisis.com/ta-eidi-elatou-stin-ellada-kai-oi-idiotites-tous
https://e360.yale.edu/features/why-keeping-mature-forests-intact-is-key-to-the-climate-fight
Σας άρεσε το άρθρο; Μοιραστείτε το!
