10/9/2025
Το 2024 ο πρωθυπουργός της Ελλάδας ανακοίνωσε μια σειρά δεσμεύσεων που θα επιτρέψουν στην Ελλάδα να καλύψει τον στόχο 30Χ30. Ο στόχος αυτός, αφορά την δέσμευση για προστασία του 30% των θαλασσών μέχρι το 2030, και συνήθως επιτυγχάνεται μέσω της θέσπισης θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών (ΘΠΠ/ MPAs).
Στο σχετικό επεξηγηματικό video Greenpeace Greece και WWF εξηγούν τι είναι αυτός ο στόχος, πώς βοηθάει τις θάλασσες και γιατί πρέπει να μας νοιάζει.
Τι είναι ο στόχος 30×30 και πώς προστατεύει τις θάλασσές μας;
Πάμε όμως να δούμε λίγο πέρα και βαθύτερα από το 30Χ30.
Πρώτα τα disclaimers. Η πρωτοβουλία της κυβέρνησης να ανακοινώσει δυο νέες ΘΠΠ σε Ιόνιο και Αιγαίο είναι θετική και χαιρετίζεται ως τέτοια από τις οργανώσεις όπως η Greenpeace Greece. Με τη θεσμοθέτηση των 2 ΘΠΠ θα ενωθούν υπάρχουσες περιοχές Natura σε ένα ενιαίο δίκτυο που δύναται να διευκολύνει την φύλαξη και διαχείριση, θα προστατευτούν περιοχές μεγάλης οικολογικής σημασίας όπως τμήματα της Ελληνικής Τάφρου, ενώ οι πολίτες θα δουν την Ελλάδα να υπερβαίνει τον περιβαλλοντικό στόχο 30% και μάλιστα πριν το 2030.
Γιατί δεν είμαστε λοιπόν, ακόμη ικανοποιημένοι; Ας δούμε ένα-ένα τα σημεία που απαιτούν την προσοχή μας.
Νο. 1 : Θεσμοθέτηση
Η προστασία του περιβάλλοντος είναι μια πολιτική διαδικασία που ακολουθεί συγκεκριμένα βήματα. Την ανακοίνωση του Πρωθυπουργού, ακολούθησε η δημοσίευση δυο περιβαλλοντικών μελετών οι οποίες τεκμαίρουν την πρόταση των ΘΠΠ, εξηγώντας την οικολογική σημασία των περιοχών, το προστατευτέο αντικείμενο, τις δραστηριότητες που θα επιτρέπονται και απαγορεύονται εντός κ.α. Με την δημοσίευσή τους και μέχρι 22/9 οι μελέτες τίθενται σε Δημόσια Διαβούλευση, μια καθοριστικής σημασίας πολιτική διαδικασία. Κατά τη διάρκεια, οργανώσεις, επιστήμονες και πολίτες μπορούν να τις διαβάσουν και να καταθέσουν τα σχόλιά τους, εξασφαλίζοντας τη διαφάνεια και την ενεργό συμμετοχή της κοινωνίας στα πολιτικά τεκταινόμενα της χώρας.
Τι γίνεται όμως μετά τις 22/9;
Μετά την λήξη της διαβούλευσης τα κατατεθέντα σχόλια συλλέγονται, λαμβάνονται (?) υπόψιν από την αρμόδια υπηρεσία και το σχέδιο προχωρά στην έκδοση Προεδρικού Διατάγματος και στη θέσπιση του Νόμου. Μόνο με την ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας προκύπτει ουσιαστικά προστατευτικό καθεστώς και αυτή η διαδικασία δεν κυλάει πάντοτε ομαλά. Ενδεικτικά, από τις 174 θαλάσσιες περιοχές Natura στην Ελλάδα, μόλις 12 έχουν ολοκληρωμένο καθεστώς, με αποτέλεσμα μόνο το 3.4% ουσιαστικά να προστατεύεται. Αυτή η απόκλιση δήλωσης – πράξης αντιβαίνει όχι μόνο στην ουσιαστική περιβαλλοντική πολιτική αλλά και στην οδηγία 92/43/ΕΟΚ. Η Ελλάδα έχει μάλιστα καταδικαστεί για μη συμμόρφωση με την οδηγία (WWF, 2024), ενώ τον Ιούνιο το 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε προειδοποιητική επιστολή καλώντας την χώρα σε συμμόρφωση. Η ανακοίνωση των δυο ΘΠΠ έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει ουσιαστικά την θαλάσσια προστασία στην Ελλάδα- για να γίνει αυτό όμως απαιτείται να μην μείνει σε επίπεδο επικοινωνιακής πολιτικής και να δρομολογηθεί η ολοκλήρωση της πολιτικής διαδικασίας με την έκδοση προεδρικού διατάγματος και θέσπιση Νόμου.
Νο. 2 Φύλαξη και διαχείριση
Άρα, αν οι διαβουλεύσεις ολοκληρωθούν και καταλήξουν στην έκδοση νόμου, θα είμαστε ικανοποιημένοι; Όχι, γιατί ένα βασικό σημείο ανησυχίας παραμένει η φύλαξη. Δεδομένης της τεράστιας έκτασης των πάρκων και της νησιωτικότητας, η υλοποίηση συγκεκριμένων και κατάλληλων σχεδίων φύλαξης θα αποτελέσει ένα δύσκολο πλην αναγκαίο εγχείρημα. Την θέσπιση των ΘΠΠ ακολουθούν μια σειρά ρυθμιστικών για την ανθρώπινη δραστηριότητα μέτρων ώστε να προστατεύεται ουσιαστικά το οικοσύστημα. Δεδομένης μάλιστα της αισιόδοξης δήλωσης του Πρωθυπουργού για καθολική απαγόρευση της μηχανότρατας σε όλες τις ΘΠΠ ως το 2030, ένα βασικό ερώτημα τίθεται σε σχέση με το πώς θα πραγματοποιηθεί η φύλαξη. Ο ουσιαστικός συντονισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ φορέα διαχείρισης (ΟΦΥΠΕΚΑ/ ΜΔΠΠ) σωμάτων φύλαξης και τοπικής κοινωνίας, η εύρεση αναγκαίων πόρων, η χαρτογράφηση αναγκών θα αποτελέσει το βάθρο επιτυχίας ή αποτυχίας της προστασίας.
Νο. 3 : Οικολογική σημασία και οικοσυστημική προσέγγιση
Αν οι διαβουλεύσεις ολοκληρωθούν, βγει νόμος, ολοκληρωθεί ο ουσιαστικός συντονισμός φύλαξης και διαχείρισης, θα είμαστε ικανοποιημένοι; Με την ανακοίνωση νόμου για την προστασία των ΘΠΠ Ιονίου και Αιγαίου και με την ουσιαστικό συντονισμό των φορέων διαχείρισης, η Ελλάδα θα πετύχει ποσοτικά τον στόχο 30Χ30. Κρίσιμο σημείο είναι όμως και τα ποιοτικά κριτήρια. Οι ΘΠΠ στις Μελέτες πράγματι περιλαμβάνουν σημεία τεράστιας οικολογικής σημασίας, όπως η Ελληνική Τάφρος– όμως πολλά παραμένουν εκτός. Βασικό είναι, εκτός από τον ποσοτικό στόχο κάλυψης του 30%, να προστατευθούν μεγάλης ποιοτικής σημασίας οικοσυστήματα, και να προχωρήσει η κυβέρνηση σε μέτρα προστασίας και μετά την εκπλήρωση του στόχου 30Χ30. Να είναι η ανακοίνωση των 2 νέων ΘΠΠ η έναρξη για μια προστατευτική λογική, και όχι το τέλος λόγω εκπλήρωσης τυπικών υποχρεώσεων.
Το Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου όπως ανακοινώθηκε από το Υπουργείο Περιβάλλοντος
Το σύνολο της ελληνικής τάφρου , από το Marine Mammal Protected Areas task Force
Επιπλέον, η επίσημη οδηγία 30Χ30, απαιτεί την Απόλυτη Προστασία ενός 10% εντός των ΘΠΠ, στόχος που δεν ικανοποιείται στις μελέτες. Η πρόβλεψή του κρίνεται αναγκαία ειδικά λαμβάνοντας υπόψη τα σημαντικά ενδιαιτήματα που θα συμπεριληφθούν στο σχέδιο για την χελώνα, τα κητώδη και είδη ορνιθοπανίδας.
Επομένως, ουσιαστικά ποιοτικά κριτήρια πρέπει να ενημερώνουν τον ποσοτικό στόχο, προστατεύοντας αυστηρότερα κρίσιμα ενδιαιτήματα και επεκτείνοντας την προστασία και πέραν του υπαρκτού χάρτη.
Νο. 4: Περιβαλλοντικός στόχος
Άρα αν βγουν οι νόμοι, συντονιστεί η φύλαξη, γίνουν και δεσμεύσεις για ουσιαστική ποιοτική προστασία, θα είμαστε πια ικανοποιημένοι; Σχεδόν. Ένα βασικό και τελικό σημείο που συνδέεται με την οικοσυστημική προσέγγιση, αφορά τον περιβαλλοντικό στόχο, τον σκοπό όλης αυτής της διαδικασίας. Παρότι κάθε κυβέρνηση έχει πολλά υπουργεία με τις δικές τους ατζέντες και στόχους, η ευθυγράμμιση με το 30Χ30 και με την προστασία του περιβάλλοντος εν γένει, υπενθυμίζεται ότι είναι ευρωπαϊκή και παγκόσμια δέσμευση. Έτσι λοιπόν, συγκεκριμένες κινήσεις που εκ των πραγμάτων αντιβαίνουν με την ουσιαστική προστασία, χρήζουν προσοχής.
Τεράστια κομμάτια της Ελληνικής Τάφρου εκτός σχεδίου προστασίας εκτίθενται άμεσα στην εξορυκτική απειλή με σχέδια διαγωνισμού αδειοδότησης να συμπίπτουν με σημαντικά οικοσυστήματα και σε μεγάλη εγγύτητα με τα δυο ΘΠΠ. Το εξορυκτικό μοντέλο και το, συγκοινωνούν δοχείο, αναπτυξιακό μοντέλο δεν μπορούν να συμπορευτούν με την ουσιαστική θεσμοθέτηση των δυο ΘΠΠ αν δεν ρυθμιστούν αυστηρά και ουσιαστικά.
Νο. 5: Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς ως πολίτες
Πώς λοιπόν θα εξασφαλίσουμε την ικανοποιητική προστασία της θάλασσας; Εδώ μπαίνει ο ρόλος όλων μας. Η Greenpeace Greece, το WWF και το Vouliwatch προωθούν την χρήση του παρατηρητηρίου We Sea You , ένα εργαλείο που βοηθάει την κοινωνία να παρακολουθεί και να ελέγχει τις κυβερνητικές δεσμεύσεις για την προστασία της θάλασσας.
Τι θέλουμε λοιπόν για να είμαστε ικανοποιημένοι;
Η προστασία της θάλασσας να μην μείνει στα χαρτιά. Οι δυο νέες ΘΠΠ και η επίτευξη του 30Χ30 δεν είναι τελικός στόχος αλλά αφετηρία. Θέλουμε να δούμε την ολοκλήρωση των νομοθετημάτων να συνοδεύεται από ουσιαστική εφαρμογή του νόμου και φύλαξη των πάρκων και του θαλάσσιου πλούτου. Θέλουμε να δούμε την προστασία να επεκτείνεται και να βαθαίνει, προστατεύοντας κρίσιμα οικοσυστήματα από καίριες απειλές. Θέλουμε να δούμε την προτεραιοποίηση του περιβαλλοντικού στόχου απέναντι σε προβληματικά αναπτυξιακά μοντέλα και συμφέροντα. Και θέλουμε να δούμε την ελληνική κοινωνία, τους πολίτες, να συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο για την προστασία του θαλάσσιου πλούτου. Η προστασία της θάλασσας είναι ζήτημα υγείας, δικαιοσύνης, επιβίωσης του πλανήτη και δημοκρατίας. Και με αυτά είμαστε πολύ ικανοποιημένοι.
Ηρώ Τσαρμποπούλου-Φωκιανού,
Oceans Campaigner
Greenpeace Greece
Αναφορές:
Τ. Δημαλέξης et al. (2025). Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου 1- Νότιες Κυκλάδες (ΕΘΠΝΑ 1-Νότιες Κυκλάδες
Σ. Κατσανεβάκης et al (2025) Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) για το Θαλάσσιο Πάρκο του Ιονίου
Χάρτης Natura (2025) Arcgis.com. Available at: https://www.arcgis.com/apps/View/index.html?appid=107b5e3695bd4712b8f02536a19de4dc
European Commision (2020). EU Biodiversity Strategy for 2030 eur-lex.europa.eu. Available at: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52020DC0380 .
Κ. Νικολάου (2025) Η Σημασία του Διαγωνισμού Ερευνών Υδρογονανθράκων Νότια της Κρήτης, η Chevron, η Λιβύη και η Τουρκία, Energia.gr. energia.gr. Available at: https://www.energia.gr/article/235037/h-shmasia-toy-diagonismoy-ereynon-ydrogonanthrakon-notia-ths-krhths-h-chevron-h-livyh-kai-h-toyrkia
HELLENIC TRENCH SOS (nd) . Available at: https://hellenictrenchsos.gr/trench/
European Commission (2025) -Δέσμη παραβάσεων Ιουνίου: κυριότερες αποφάσεις
Available at: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/inf_25_1241
WWF (2024) H διαχείριση των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών στην Ελλάδα- έκθεση αξιολόγησης. https://wwfeu.awsassets.panda.org/downloads/mpas.pdf
