Το μήνυμα του μαυρόγυπα
Τις τελευταίες μέρες η πυρκαγιά στην περιοχή του Έβρου μας συγκλόνισε και μας έφερε
αντιμέτωπους με τις άμεσες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η καταστροφή της μεγάλης
δασικής έκτασης στη Δαδιά αποτελεί ένα τραγικό γεγονός σε εθνικό, αλλά και παγκόσμιο, επίπεδο.
Δεν επηρεάζει μόνο τους κατοίκους των χωριών που έχασαν την φυσική ομορφιά και τα οφέλη του πράσινου τοπίου, αλλά και τους κατοίκους του ίδιου του δάσους, τα ζώα. Τα είδη ζώων που ζουν στην περιοχή είναι πολλά και οδήγησαν στον χαρακτηρισμό της ως προστατευόμενη Natura.
Τι είναι οι περιοχές Natura και το δάσος της Δαδιάς;
Το δίκτυο Natura 2000 είναι ένα πανευρωπαϊκό πρόγραμμα προστασίας της φύσης, που ιδρύθηκε το 1992. Οι περιοχές που ανήκουν στο δίκτυο αυτό συμβάλλουν στην προστασία των ειδών της πανίδας και χλωρίδας. Η συντήρησή και έρευνα των περιοχών γίνεται με τη βοήθεια των κυβερνήσεων, των περιβαλλοντικών οργανώσεων, εθελοντών και κατοίκων. Περίπου το 19% της Ελλάδας είναι προτεινόμενο για ένταξη στο δίκτυο Natura. Μια από αυτές τις περιοχές είναι το Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς – Λευκίμης – Σουφλιού στον Έβρο, βορειοανατολικά της
Αλεξανδρούπολης. Πολλά από τα είδη πανίδας και χλωρίδας του δάσους είναι μοναδικά για την Βαλκανική χερσόνησο, την Ευρώπη και Ασία. Η περιοχή αποτελείται από δάση πεύκης και δρυός, ενώ τα διάφορα ξέφωτα που διαμορφώνονται δημιουργούν κατάλληλο περιβάλλον για τις αποικίες γύπα. Έτσι, στο δάσος της Δαδιάς ζουν τρία είδη γύπα ο Μαυρόγυπας, το Όρνιο και ο Ασπροπάρης. Από όλα αυτά τα είδη όρνεων, ο μαυρόγυπας έχει πλέον το πιο υγιής πληθυσμό στην περιοχή.
Τι είναι ο Μαυρόγυπας και γιατί είναι σημαντικό είδος
Ο μαυρόγυπας (Aegypius monachus), σύμφωνα με την WWF Ελλάς, είναι ένα από τα απειλούμενο είδη και θεωρείται ‘’κινδυνέυον’’. Στο εθνικό πάρκο της Δαδιάς ζει ο μοναδικός αναπαραγόμενοςπληθυσμός του μαυρόγυπα στη Βαλκανική χερσόνησο. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο ευρωπαϊκό γύπα που το άνοιγμα των φτερών του φτάνει ως και τα 3 μέτρα. Ο μαυρόγυπας είναι επιδημητικό αναπαραγόμενο είδος, ζει και αναπαράγεται στην Ελλάδα καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Χτίζει τις φωλιές τους στις κορυφές ψηλών πεύκων στις αρχές του χρόνου, και επωάζει ένα μόνο αυγό από τον Φεβρουαρίου ως και Μαρτίου. Οι νεοσσοί εξαρτώνται από τους γονείς τους, καθώς τρέφονται από αυτούς, για περίπου 3,5 μήνες. Μετά από 5 με 6 χρόνια ενηλικιώνονται και ξεκινάνε την δική τους αναπαραγωγική περίοδο.
Χάρει στην ενεργή δράση της WWF Ελλάς και τους αρμόδιους τοπικούς φορείς (Δασαρχείο
Σουφλίου, Δήμο Σουφλίου, Περιφερειακή Ενότητα Έβρου και Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου δάσους Δαδιάς – Λευκίμης – Σουφλίου) ο πληθυσμός του μαυρόγυπα, από 55 άτομα το 1992, αυξήθηκε σε περίπου 100 άτομα. Οι μαυρόγυπες κινδυνεύουν από δηλητηριασμένα δολώματα που χρησιμοποιούνται για να διώξουν μικρά αρπακτικά ζώα που προκαλούν ζημιές στην αγροτική παραγωγή. Παράλληλα, η γενικότερη έλλειψη τροφής και τα αιολικά πάρκα, απειλούν τη ζωή του μαυρόγυπα. Για την προστασία τους οι πληθυσμοί παρακολουθούνται και δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην επιβίωση των νεαρών πουλιών παρέχοντας συμπληρωματική τροφή.
Οι φωτιές στον Έβρο και ο μαυρόγυπας
Οι καταστροφικές πυρκαγιές στο δάσος της Δαδιάς έχουν δυστυχώς πλήξει ανεπανόρθωτα την
τοπική χλωρίδα και πανίδα. Πρόκειται για ένα παρθένο τοπίο, με δέντρα ηλικίας άνω των εκατό ετών, που θα χρειαστεί πολλά χρόνια για να ανακάμψει. Σύμφωνα με τον καθηγητή δασικών πυρκαγιών, Αλέξανδρο Δημητρακόπουλο, « Ήταν μια καταστροφή μη αναστρέψιμη».
Παράλληλα υπάρχουν φόβοι και για τους γύπες του δάσους. Τα αρπακτικά αυτά πουλιά φωλιάζουν στις επίπεδες κορυφές των ψηλών δέντρων. Η εκτεταμένη φωτιά που έκαιγε για πολλές μέρες έχει πιθανώς καταστρέψει μεγάλο μέρος του δάσους της Δαδιάς με αποτέλεσμα να έχουν πιθανώς καεί οι φωλιές από τους μαυρόγυπες. Συγκεκριμένα ο γενικός διευθυντής της Greenpeace, Νίκος Χαραλαμπίδης, αναφέρει πως αν το οικοσύστημα επανέλθει – γεγονός που θα πάρει πολλά χρόνια- ίσως κάποια μεταναστευτικά είδη γυπών να γυρίσουν. Για τους μαυρόγυπες όμως που ζούσαν αποκλειστικά στην περιοχή, η κατάσταση είναι πολύ κρίσιμη. Ο Νίκος Χαραλαμπίδης συμπληρώνει πως «κάποιες γενιές μπορεί να μετακομίσουν αν έχουν γλιτώσει και να τα δούμε κάποια στιγμή αργότερα σε κάποια άλλη περιοχή». Είναι πιθανόν όσα άτομα γλίτωσαν να μεταναστεύσουν σε κοντινές περιοχές, όπως βορειότερα στην περιοχή της Ροδόπης. Τα τελευταία χρόνια γίνεται συστηματική προσπάθεια από την WWF Ελλάς, το πανευρωπαϊκό πρόγραμμα LIFE Vulture και ερευνητές από την Βουλγαρία να παρακολουθείται ο πληθυσμός του μαυρόγυπα, καθώς και να διατηρηθεί και να αποκατασταθεί ο πληθυσμός στην οροσειρά της Ροδόπης. Το 2018 ξεκίνησε ένα πρόγραμμα επανένταξης του μαυρόγυπα στη Βουλγαρία. Μια μελέτη του Ivanov Ivelin και τον συνεργατών, που εκδόθηκε το 2023, δείχνει πως η επανένταξή τους σε δύο περιοχές μελέτης της Βουλγαρίας είναι μέχρι στιγμής αποτελεσματική. Το πρόγραμμα θα συνεχιστεί και ο πληθυσμός του μαυρόγυπα θα βοηθηθεί, όπου και όπως επιτρέπεται.
Το μήνυμα του μαυρόγυπα
Ίσως έχετε δει τα συγκλονιστικά βίντεο με τους μαυρόγυπες στη μέση του δρόμου να κοιτάνε τα καμένα δέντρα και την στάχτη. Ένα ζώο που ζούσε για χρόνια στην περιοχή, από γενιά σε γενιά, πλέον απειλείται άμεσα και προσπαθεί να καταλάβει τι έγινε. Θα καταφέρει να ξαναχτίσει τις φωλιές τους στο δάσος της Δαδιάς, θα καταφέρει να μεταναστεύσει και να προσαρμοστεί; Ένα είναι το μήνυμα που προσωπικά εισπράττω από το βλέμμα του μαυρόγυπα: η κλιματική αλλαγή και η καταστροφή του περιβάλλοντος δεν γνωρίζουν σύνορα.
Πηγές
contentarchive.wwf.gr/endangered-species/vultures
dadia-np.gr/
el.wikipedia.org/wiki/Natura_2000
http://www.tovima.gr/2023/08/30/society/tha-ksanagennithei-to-dasos-tis-dadias-oi-ektimiseis-
ton-eidikon/
Ivanov, Ivelin, et al. "First results from the releases of Cinereous Vultures (Aegypius monachus) aiming at re-introducing the species in Bulgaria–the start of the establishment phase 2018–2022." Biodiversity Data Journal (2023).
Σας άρεσε το άρθρο; Μοιραστείτε το!
