“Και, ναι, γεννήθηκες στο σχεδιαστήριο ενός ναυπηγού, περίμενες υπομονετικά μέχρι να τοποθετηθεί η τελευταία βίδα, το τελευταίο σωληνάκι, να γίνει η τελική κάλυψή σου με μπογιά που δεν αφήνει το θαλασσινό νερό να διαβρώσει το σκαρί σου. Μετά ήρθε η μεγάλη στιγμή: μπήκες στη γραμμή καθέλκυσης και γλίστρησες απαλά για το πρώτο σου μπάνιο στις λεκάνες της μάνας θάλασσας.
Και έπλευσες με καμάρι για περισσότερα από 30 χρόνια, εξυπηρετώντας τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκες. Και πέρασες φουρτούνες και χτυπήματα των κυμάτων, αλλά άντεξες, άντεξες γιατί είχες πολλά να δώσεις ακόμη. Και τα χρόνια πέρασαν, και η φθορά πάνω σου άρχισε να φαίνεται έντονα, και παρά τις επισκευές που σου πρόσφεραν άξια χέρια, σαν αυτά που σε πρωτοχάιδεψαν, οι ναυλωτές σταμάτησαν να σε επιλέγουν. Και ήρθε η ώρα του αποχαιρετισμού.
Πώς όμως θα σου πουν αντίο; Όπως σου πρέπει; Ή θα σταθείς άτυχο και θα σε αφήσουν να σαπίσεις σε κάποια παραλία που έχει μετατραπεί σε νεκροταφείο πλοίων; Θα σε αφήσουν να ανακυκλωθείς οικολογικά ή θα χαρακτηριστείς επικίνδυνο για τη ζωή και την υγεία των άπειρων, πεινασμένων ανθρώπων των αναπτυσσομένων τρίτων χωρών, που η φτώχεια θα τους αναγκάσει να έρθουν να ξεσκίσουν το κουφάρι σου να σε αφήσουν εκατομμύρια κομματάκια;”
Ο κύκλος ζωής του πλοίου (Source: https://www.researchgate.net/figure/Typical-ship-life-cycle-and-key-processes_fig3_325894739)
Έχοντας στρέψει το βλέμμα της στην βιώσιμη ανάπτυξη, την περιβαλλοντική προστασία καθώς και την προστασία της ανθρώπινης ζωής και τις συνθήκες εργασίας, η διεθνής κοινότητα δραστηριοποιείται στη μελέτη προτάσεων που οδηγούν σε διεθνείς συμβάσεις, οι οποίες διασφαλίζουν μια πιο περιβαλλοντικά φιλική λειτουργία της βιομηχανίας διάλυσης πλοίων
παγκοσμίως.
Η πραγματικότητα απέχει κατά πολύ από την ορθή οικολογικά και με τους λιγότερους κινδύνους για την ανθρώπινη ζωή, υγεία και προστασία του περιβάλλοντος μέθοδο. Περισσότερο από το 90% των πλοίων που οδηγούνται προς διάλυση πραγματοποιείται σε «χειρονακτικά» διαλυτήρια στις παραλίες του Μπαγκλαντές, της Ινδίας και του Πακιστάν.
Παρόλο που υπάρχουν εγκεκριμένες μονάδες ανακύκλωσης πλοίων, οι πλοιοκτήτες επιλέγουν (πολλές φορές παράνομα) να διαθέσουν προς διάλυση τα πλοία τους στις χώρες της Νότιας Ασίας, όπου οι συνθήκες εργασίας είναι επικίνδυνες, οι εγκαταστάσεις διαχείρισης επιβλαβών αποβλήτων και οι διαδικασίες διαχείρισης έκτακτων καταστάσεων ανύπαρκτες. Το 2021 μόνο 37 πλοία καταγράφηκαν να ανακυκλώνονται σε εγκεκριμένες μονάδες διάλυσης, πράγμα απογοητευτικό για τις πραγματικές δυνατότητες των εγκαταστάσεων αυτών.
Η μέθοδος “beaching”, λοιπόν, που ανακυκλώνει το 90% του παγκόσμιου στόλου έχει σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον και τον άνθρωπο.
Η άμεση επαφή του σκάφους με τη θάλασσα και την παραλία παρέχει άμεσα στο θαλάσσιο περιβάλλον και στο έδαφος κατάλοιπα χρώματος και χημικών και λιπαντικών, νιτρικά, βαρέα μέταλλα και κυρίως αμίαντο και τα ρυπαίνει άμεσα.
Συντελείται, επίσης, ατμοσφαιρική ρύπανση από τη διαδικασία κοπής των μεταλλικών μερών του πλοίου καθώς και από ατυχηματικές εκρήξεις καταλοίπων εκρηκτικών χημικών που υπάρχουν στον εξοπλισμό του πλοίου. Και η ηχορύπανση είναι σημαντική στην περιοχή, λόγω των μέσων κοπής που χρησιμοποιούνται, του μηχανολογικού εξοπλισμού, των μεταφορικών μέσων που εξυπηρετούν τις ανάγκες της μονάδας.
Ships beached at Alang, India for recycling (Source: maritime-executive.com, 2022)
Τα ατυχήματα που καταγράφονται στις μονάδες διάλυσης πλοίων είναι πολύ τακτικά με αποτέλεσμα την απώλεια ζωής ή σοβαρών αναπηριών των εργαζομένων. Η άμεση επαφή με επικίνδυνα και τοξικά αέρια κατά τη διαδικασία επιφέρει σοβαρά προβλήματα υγείας καθώς επίσης και μακροχρόνιες παρενέργειες από την έμμεση έκθεση σε μολυσμένα νερά που έχουν περάσει στο υπέδαφος.
Ανάμεσα στην επικρατέστερη μέθοδο διάλυσης πλοίων, αλλά πιο επιβαρυντική για το περιβάλλον και στην περισσότερο οικολογική αλλά πλέον κοστοβόρα μέθοδο, την “dry-docking”, παρεμβάλλονται οι μέθοδοι “slipway” και “along-side” που έχουν μικρότερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο, όμως δεν τον ελαχιστοποιούν όπως στην τελευταία που συναντάται κυρίως σε ευρωπαϊκά διαλυτήρια-ανακυκλωτήρια πλοίων. Δυστυχώς για την ώρα το ποσοστό ανακύκλωσης σε ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις είναι απογοητευτικό για τις δυνατότητες που παρέχονται και ίσα που αγγίζει το 1%.
Dry Docking in Norway (Source: wilhelmsen.com, 2022)
Τρόποι και λύσεις για να ενισχυθεί η δραστηριότητα των οικολογικών ανακυκλωτηρίων στην Ευρώπη υπάρχουν, όμως θα πρέπει να αυστηροποιηθεί η εφαρμογή των διεθνών συμβάσεων που απευθύνονται στον χώρο, να αντιστραφεί η αρχή του “ο ρυπαίνων πληρώνει” σε ένα “σύστημα άδειας για ανακύκλωση πλοίων”, που θα δίνει τη δυνατότητα στους πλοιοκτήτες να ωφελούνται οικονομικά όταν οδηγούν τα πλοία τους προς οικολογική διάλυση σε εγκεκριμένες εγκαταστάσεις και να δοθούν κάποιου είδους επιδοτήσεις προς τα ανακυκλωτήρια, ώστε να μειώσουν τις χρεώσεις και να γίνουν πιο ανταγωνιστικά σε σχέση με τους προορισμούς της Νότιας Ασίας.
Ας το σκεφτούν και λίγο πιο συναισθηματικά οι ιδιοκτήτες: Δεν αξίζει στα πλοία, για τα οποία δαπάνησαν αξιόλογο ποσό για την κτήση τους, που τους πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους ολόκληρη τη ζωή τους, που τους έφεραν τεράστια έσοδα και φήμη και κύρος, να έχουν ένα αξιοπρεπές τέλος, χωρίς τύψεις ότι, στο τελευταίο τους άραγμα, δεν προκάλεσαν βλάβες στο περιβάλλον και στον άνθρωπο;
Εμπνευσμένο από την εργασία μου για την «Ανακύκλωση Πλοίων» στο μάθημα «Ναυπηγική Βιομηχανία», Ιούνιος 2022.
Σας άρεσε το άρθρο; Μοιραστείτε το!